درجه احسان یا مقام شهود ربّ

حجت الاسلام و المسلمین احمد عابدی در گفتگو با شفقنا بیان داشت: پایبندی به عرف جزو اخلاق است. رابطه انسان با انسان و انسان با طبیعت را بخش های مهم اخلاق عنوان و ابراز تاسف کرد که کتاب های اخلاق کمتر به این دو بعد پرداخته اند. درحالی که اخلاق چهار رابطه انسان با خدا، رابطه انسان با خود، رابطه انسان با مردم و رابطه انسان با طبیعت را بیان می کند اما بیشتر کتاب های اخلاقی موجود فقط به رابطه انسان با خدا و رابطه انسان با خود پرداخته اند و به رابطه انسان با انسان و رابطه انسان با طبیعت که از دیگر ساحت های اخلاق هستند، بسیار کم پرداخته اند.

قرآن تاکید دارد باید به قراردادهای زبانی و غیرکتبی هم عمل کنیم

ایشان به آیه «یا ایها الذین آمنوا أوفوا بالعقود» اشاره و تصریح کرد: معروف است که یعقوب ابن اسحاق کندی فقط به خاطر این آیه مسلمان شد و کتابی در خصوص این آیه نوشت. آیه تاکید دارد که باید به قراردادهای زبانی و غیرکتبی خود هم عمل کنید. اما متاسفانه بسیاری از مسلمانان اینگونه مسایل را اصلا قرارداد نمی دانند.

پایبندی به عرف جزء اخلاق است.

وی در ادامه با اشاره به آداب اجتماعی و عرفیاتی که مردم قبول دارند، گفت: حدیثی از امام صادق (ع) وجود دارد که می فرماید، آیه خذ العفو و أمر بالعرف و أعرض عن الجاهلین، جامع ترین آیه قرآن است و تاکید می کند که هرچیزی که پسندیده جامعه است به آن دستور دهید و عمل کنید زیرا بسیاری از مسایل وجود دارد که در جامعه پسندیده است اما در دین نیامده است؛ البته خلاف آن هم نیست لذا باید به عرف پایبند باشیم و این خود جزو اخلاق است و دین هم دستور داده است.

استاد عابدی با بیان اینکه برخی قراردادها هم قراردادهای اجتماعی، دولتی و نظامی محسوب می شوند اما چون ما فلان دولت را دولت غیراسلامی و کفر می دانیم لذا قرارداد موجود را هم دارای اعتبار نمی دانیم، اظهار کرد: یک روز میان شاگردان دوره دکتری سوالی را مطرح کردم که اگر فرض کنید شما بین مرز ایران و کشور روسیه که کشور کفر است، ایستاده اید و این مرز هم زمانی مال ایران بوده است و الان از ایران گرفته اند، در عین حال می دانید که اگر یک مقدار خط مرزی را عقب تر ببرید و خاکی که مال ایران بوده را مجدد وارد کشور کنید، هیچ تبعاتی ندارد و جنگی پیش نخواهد آمد، آیا این کار را می کنید یا خیر؟ که کل کلاس پاسخ داده بودند که بله این کار را می کنیم. در صورتی که این کار جایز نیست و طبق آیه قبل باید به قرارداد پایبند باشیم، هرچند که قرارداد نانوشته ای بین ایران و آن کشور کفر وجود داشته باشد.

ایشان با تاکید بر اینکه طبق آیات سوره توبه، باید به قراردادهایی که با کفار و مشرکان وجود دارد پایبند باشیم، مگر اینکه آنها نقض عهد کنند، گفت: امثال این آیات در قرآن بسیار است و این دستورات در دین وجود دارد و جزو اخلاق است، اما متاسفانه مورد توجه مسلمانان نیست.

نوع مواجهه امام خمینی (ره) با قوانین در دوران حضور در فرانسه

وی در مثالی دیگر افزود: زمانی که امام خمینی(ره) در پاریس و در تبعید بودند، گوسفندی را در سفارت پاریس ذبح می کنند و نزد امام می آورند اما ایشان بیان می کند که ذبح برخلاف مقررات پاریس صورت گرفته است چرا که گوسفند باید در کشتارگاه ذبح می شد، نه سفارتخانه و این مساله خلاف قانون شرع است زیرا من وقتی وارد پاریس شدم، یعنی قرارداد اینجا را پذیرفته ام. هم چنین نقل است که سقراط، کسی که مسیحیان می گویند که حضرت عیسی شاید همانند سقراط باشد، در فردایی که قرار بود اعدام شود، زندانبان به پیش او آمد و گفت که من در را باز می گذارم و شما می توانید فرار کنید اما ایشان این کار را نکرد و گفت که اگر چنین کاری کنم، تضاد اخلاق رخ خواهد داد زیرا قانون دولت این است که من فردا اعدام شوم، پس باید اجرا شود زیرا وقتی من در این کشور زندگی می کنم یعنی قانون اینجا را قبول دارم و باید رعایت کنم.

اخلاق می گوید باید به قانونی که امضا کردم پایبند باشم

ایشان مثال های ذکر شده را جزو قوانین نانوشته که باید بر آنها پایبند بود، دانست و تصریح کرد: اخلاق می گوید به قانونی که من امضا کردم باید پایبند باشم لذا اگر کسی با این رویکرد به آیات و روایات نگاه کند، قطعا اخلاق اجتماعی را رعایت کرده است. هم چنین دین می گوید که وقتی کسی را می خواهید اعدام کنید، حق ندارید در مسیر به او توهین کنید، چراکه اگر اینکار را انجام دهید فعل حرام انجام داده اید. دین می گوید که اگر حکم فرد شلاق است، به صورت فرد نباید بخورد چراکه صورت احترام دارد.

او در مثالی دیگر خاطرنشان کرد: روزی شخصی نزد امام صادق (ع)آمد و گفت که یک نفر از نواصبی ها همسایه ماست که آمدم اجازه بگیرم تا او را بکشم. امام فرمود که اگر من به تو اجازه دهم آیا او را می کشی؟ که شخص گفت، بله. امام هم گفتندکه سبحان الله! شخص در عین حال بیان کرد که من تاکنون 13 نفر را کشته ام و این فرد نفر چهاردهم است که آمدم اجازه بگیرم. امام پرسیدند که چگونه آنها را کشتی؟ او هم در جواب گفت که چون آنها ناصبی بودند و به حضرت علی (ع) توهین می کردند، قتلشان واجب بود اما امام فرمودند که حتی اگر من به تو اجازه دهم تو نباید او را بکشی، زیرا قاضی باید حکم دهد و من الان قاضی نیستم؛ در صورتی که امام صادق(ع) است و کلام ایشان مستند قاضی می تواند قرار گیرد و قاضی به استناد کلام امام می تواند حکم دهد لذا اگر ما هر کسی را بدون حکم قاضی بکشیم، هرج و مرج می شود و هرکس دیگری را می کشد و در این شرایط، امنیت سلب می شود.

تجسس در کار دیگران حرام است، اخلاق به امنیت فردی مردم احترام می گذارد.

استاد عابدی با بیان اینکه اخلاق به امنیت فردی مردم احترام می گذارد، گفت: تجسس در کار دیگران حرام است، مانند اینکه کسی حق ندارد موبایل کسی را نگاه کند یا تجسس کند که آیا کسی نماز می خواند یا خیر؟ لذا اینها مسایلی است که در اخلاق مطرح است و ما اگر در بحث اخلاق فقط به معراج السعاده یا جامع السادات مراجعه کنیم، این مسایل را ندارد یا اینکه اخلاق را بگوییم احیاءالعلوم غزالی که رابطه انسان با خود یا رابطه انسان با خدا را مطرح می کند، فایده ای ندارد چرا که کتاب های اخلاق ما در 1400 سال گذشته فقط این دو وجه اخلاق را مطرح کرده اند. در حالی که یک بخش مهم از اخلاق، رابطه انسان با انسان است که ما در این خصوص ضعف داریم و کار نکرده ایم یعنی کسی نگفته است که قراردادهای نانوشته چه هستند و عین قراردادهای نوشته معتبرند.

استاد سطح خارج فقه و اصول حوزه علمیه یادآور شد: ما ایرانی ها وقتی به دری می رسیم، تعارف می کنیم اما اگر کسی به هنگام رسیدن به دری چنین کاری را نکند، خلاف یک قرارداد نانوشته عمل کرده است. هم چنین در ایران به سید و پیرمرد و پیرزن احترام می گذاریم و جزو قراردادهای نانوشته ماست که اگر رعایت نشود، خلاف اخلاق است اما متاسفانه اینها مسایلی است که علما و کتاب های اخلاق ما چندان به آن نپرداخته اند.